Pięćdziesiąt lat to w życiu parafii czas wystarczająco długi, aby wspomnienia pierwszych lat stały się historią, a jednocześnie na tyle krótki, by wielu świadków tamtych wydarzeń wciąż mogło opowiadać o początkach wspólnoty. Parafia Świętych Polskich Braci Męczenników w Bydgoszczy obchodzi w 2026 roku jubileusz 50-lecia swojego istnienia. Jest to rocznica szczególna, ponieważ historia tej wspólnoty od początku splatała się z dziejami miasta, Kościoła w Polsce, pamięcią o ofiarach męczeństwa, a z czasem także z niezwykłym świadectwem błogosławionego księdza Jerzego Popiełuszki.

Parafia rodząca się w trudnych czasach

Początki parafii należy wiązać z dynamicznym rozwojem bydgoskich Wyżyn i Kapuścisk. W latach powojennych na tych terenach powstawały kolejne osiedla mieszkaniowe, a wraz z nimi rosła liczba mieszkańców. Potrzeby duszpasterskie były coraz większe, tymczasem możliwości budowania nowych świątyń pozostawały bardzo ograniczone.

W latach 70. sytuacja zaczęła się zmieniać. Dzięki staraniom Prymasa Polski kardynała Stefana Wyszyńskiego udało się uzyskać zgodę władz na budowę nowego kościoła. Było to wydarzenie przełomowe – świątynia na bydgoskich Wyżynach stała się pierwszym po II wojnie światowej nowym kościołem w mieście, na którego budowę uzyskano takie pozwolenie.

15 sierpnia 1976 roku kardynał Stefan Wyszyński erygował parafię pw. Świętych Polskich Braci Męczenników. Jej pierwszym proboszczem został ks. Romuald Biniak. Powierzone mu zadanie było ogromne: stworzyć od podstaw wspólnotę parafialną i jednocześnie rozpocząć budowę świątyni, która miała stać się jej duchowym centrum.

Sama nazwa parafii nie była przypadkowa. Prymas Wyszyński chciał, aby nowe miejsce modlitwy było hołdem dla tych, którzy oddali życie za wiarę i ojczyznę. W akcie erekcyjnym wskazał także na szczególną więź patronów świątyni z pamięcią o mieszkańcach Bydgoszczy zamordowanych w 1939 roku oraz z męczeństwem wielu bezimiennych Polaków.

Była to zatem parafia, której fundamentem od samego początku była pamięć – pamięć o wierze, ofierze i wierności wartościom, których nie można wymazać z historii.

Kościół budowany przez ludzi

Budowa świątyni była wielkim przedsięwzięciem. W 1977 roku powstała plebania, a 15 kwietnia 1978 roku odbyło się uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego w obecności kardynała Stefana Wyszyńskiego. Kamień sprowadzono z fundamentów romańskiej katedry w Gnieźnie.

Świątynia powstawała w sposób wyjątkowy. Nie była jedynie inwestycją realizowaną przez wyspecjalizowane przedsiębiorstwa budowlane. W jej budowę angażowali się sami mieszkańcy: robotnicy, inżynierowie, konstruktorzy, artyści i liczni wolontariusze. Przez lata kościół wyrastał więc nie tylko z betonu, stali i pracy ludzkich rąk, ale przede wszystkim z ofiarności i determinacji parafian.

Architektura świątyni również miała przemawiać językiem symboli. Projekt nawiązywał do motywu żaglowca i ewangelicznego obrazu łodzi. Charakterystyczne kształty dachów przypominają żagle, a całość miała przywoływać także symbolikę kielicha i Eucharystii. W zamyśle twórców kościół miał być nie tylko miejscem sprawowania liturgii, ale również znakiem wspólnej drogi – Kościoła płynącego przez historię, mimo przeciwności i burz.

10 czerwca 1978 roku rozpoczęto budowę pierwszej części kompleksu – kaplicy Nawiedzenia Matki Bożej, nazywanej „małym kościołem”. W tym samym dniu wprowadzono do niej kopię obrazu Matki Bożej Częstochowskiej, wykonaną przez prof. Marię Torwirt z Torunia. Kolejne lata przynosiły następne etapy budowy świątyni.

18 września 1980 roku kardynał Stefan Wyszyński konsekrował obraz Matki Bożej, krzyż przeznaczony na wieżę oraz dzwony nowego kościoła. Był to kolejny ważny moment na drodze do ukończenia świątyni.

Świątynia, która stała się świadkiem historii

18 grudnia 1982 roku w nowej świątyni odprawiono pierwszą Mszę Świętą. Celebracji przewodniczył kardynał Józef Glemp. Kilka lat później, 23 listopada 1986 roku, dokonał on uroczystej konsekracji kościoła.

Jednak między pierwszą Mszą a konsekracją wydarzyło się coś, co na zawsze zmieniło znaczenie tego miejsca.

Był 19 października 1984 roku.

Do Bydgoszczy przyjechał ks. Jerzy Popiełuszko, zaproszony przez Duszpasterstwo Ludzi Pracy. W kościele Świętych Polskich Braci Męczenników odprawił Mszę Świętą i poprowadził rozważania różańcowe. Była to jego ostatnia Msza Święta w życiu. Po zakończeniu modlitwy kapłan wyruszył w drogę powrotną do Warszawy. Tej nocy został uprowadzony przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa, a następnie zamordowany.

Wydarzenie to nadało świątyni szczególny wymiar. Miejsce, które powstało jako pomnik pamięci o polskich męczennikach, samo stało się świadkiem męczeństwa kapłana, który wkrótce miał zostać jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli walki o prawdę, wolność i godność człowieka.

„Zło dobrem zwyciężaj”

Ks. Jerzy Popiełuszko pozostawił w Bydgoszczy nie tylko wspomnienie swojej obecności, ale także słowa, które nabrały wyjątkowej mocy właśnie dlatego, że zostały wypowiedziane tuż przed jego ostatnią drogą.

Podczas modlitwy różańcowej apelował, aby człowiek był wolny od lęku, zastraszenia, odwetu i przemocy. Jego przesłanie było proste i jednocześnie niezwykle wymagające: przeciwstawiać się złu bez nienawiści, bronić prawdy bez przemocy, zwyciężać zło dobrem.

Dlatego historia parafii i historia ks. Jerzego spotykają się w jednym punkcie. Patronat Świętych Polskich Braci Męczenników od początku przypominał o cenie wierności. Świadectwo ks. Popiełuszki pokazało, że ta cena nie jest jedynie rozdziałem odległej historii.

Od kościoła parafialnego do Sanktuarium Nowych Męczenników

Po śmierci ks. Jerzego pamięć o jego ostatniej Mszy Świętej zaczęła coraz mocniej wpisywać się w życie wspólnoty. Już 19 października 1985 roku, w pierwszą rocznicę jego śmierci, przed kościołem poświęcono pomnik kapłana. W 1986 roku powstał również dom sióstr Urszulanek, które podjęły posługę w parafii.

W kolejnych latach świątynia stawała się miejscem modlitwy i pamięci o męczennikach. W 1995 roku poświęcono organy ufundowane ku czci ks. Jerzego Popiełuszki.

Przełom nastąpił w 2000 roku. Świątynia została podniesiona do godności Sanktuarium Nowych Męczenników. Od tego momentu jej przesłanie jeszcze wyraźniej koncentruje się wokół pamięci o świadkach wiary, którzy w XX wieku ponieśli śmierć za swoje przekonania, oraz wokół świadectwa bł. ks. Jerzego Popiełuszki.

Pięćdziesiąt lat wspólnoty

Jubileusz 50-lecia nie jest jednak wyłącznie wspomnieniem dat i wydarzeń. Historia parafii to przede wszystkim historia ludzi.

To tysiące osób, które przez pięć dekad przychodziły tutaj na niedzielną Eucharystię, przyjmowały sakramenty, zawierały małżeństwa, chrzciły dzieci, żegnały swoich bliskich i szukały odpowiedzi na najważniejsze pytania. To kolejne pokolenia księży, sióstr zakonnych, katechetów, organistów, ministrantów, członków wspólnot i grup parafialnych. To również ci, którzy w czasach, gdy budowa kościoła wymagała ogromnego wysiłku i odwagi, poświęcali swój czas, pracę i środki.

Bez nich nie byłoby tej historii.

Dlatego pięćdziesięciolecie jest świętem nie tylko świątyni, ale przede wszystkim wspólnoty.

Wspólnoty, która narodziła się w czasach, gdy budowa kościoła była znakiem determinacji i wiary. Wspólnoty, która przeżyła dramat stanu wojennego i męczeńskiej śmierci ks. Jerzego. Wspólnoty, która doczekała wolnej Polski i nowych możliwości działania. Wreszcie wspólnoty, która dziś staje przed kolejnymi wyzwaniami – sekularyzacją, zmianami społecznymi, pytaniem o przekaz wiary młodemu pokoleniu i o to, jak zachować żywą więź między pamięcią a teraźniejszością.

Dziedzictwo zobowiązuje

Pięćdziesiąt lat istnienia parafii to dobry moment, by spojrzeć wstecz, ale także by spojrzeć przed siebie.

Dziedzictwo Świętych Polskich Braci Męczenników zobowiązuje do wierności. Dziedzictwo kardynała Stefana Wyszyńskiego przypomina, że nawet w trudnych czasach nie wolno rezygnować z budowania wspólnoty. Dziedzictwo bł. ks. Jerzego Popiełuszki wzywa natomiast, aby prawdy nie zastępować wygodą, a przemocy – kolejną przemocą.

W 50. rocznicę erygowania parafii warto więc przypomnieć sobie nie tylko to, co zostało zbudowane, ale również po co zostało zbudowane.

Kościół na bydgoskich Wyżynach miał być miejscem pamięci o męczennikach. Stał się miejscem, w którym historia sama dopisała kolejny rozdział męczeństwa. Miał służyć mieszkańcom nowego osiedla. Stał się sanktuarium odwiedzanym przez pielgrzymów. Miał być domem dla lokalnej wspólnoty. Przez pięćdziesiąt lat stał się domem kolejnych pokoleń bydgoszczan.

Pół wieku – i droga trwa dalej

Pięćdziesiąt lat temu rozpoczęła się historia parafii Świętych Polskich Braci Męczenników. Jej początkiem była decyzja Prymasa Tysiąclecia, praca pierwszego proboszcza i ofiarność mieszkańców. Jej symbolem stała się świątynia budowana wspólnymi siłami. Jej najboleśniejszą kartą – męczeństwo ks. Jerzego Popiełuszki. Jej współczesnym znakiem – Sanktuarium Nowych Męczenników.

Dziś, patrząc na pół wieku historii, można powiedzieć, że parafia przeszła drogę niezwykłą. Z małego ośrodka duszpasterskiego na rozwijającym się osiedlu stała się jednym z ważnych miejsc pamięci i modlitwy w Bydgoszczy.

Jubileusz 50-lecia jest więc czasem wdzięczności za tych, którzy byli tutaj przed nami, za ich wiarę, pracę i świadectwo. Jest także czasem modlitwy za zmarłych parafian i duszpasterzy oraz za wszystkich, którzy tworzyli historię tej wspólnoty.

Ale jest przede wszystkim zaproszeniem do dalszej drogi.

Bo historia parafii nie kończy się na pięćdziesiątej rocznicy. Każde kolejne pokolenie dopisuje do niej własną kartę. A przesłanie, które od początku towarzyszy temu miejscu – wierność Bogu, pamięć o męczennikach, troska o prawdę i zwyciężanie zła dobrem – pozostaje aktualne.

Pięćdziesiąt lat minęło. Wiara, pamięć i świadectwo pozostają.